Roman, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin yoksul bir köyünde geçmektedir. İnce Memed, köyde zengin bir ağanın zulmüne maruz kalan bir genç adamdır. Ağa, köylülerin arazilerini elinden alır ve köylüleri köleleştirir. İnce Memed, ağanın zulmünden kaçarak dağlara sığınır ve burada özgür bir hayat yaşamak ister.

Roman, İnce Memed’in dağlarda yaşadığı mücadeleyi ve kahramanlıklarını anlatırken, aynı zamanda Anadolu’nun yoksul köylüleri ile zengin ağalar arasındaki mücadeleyi de ele almaktadır. İnce Memed, köylülerin ezilmesine karşı çıkan bir kahraman olarak tanımlanır ve roman, toplumsal adaletsizliğe karşı mücadele eden bir bireyin hikayesi olarak okuyucuya sunulur.

Romanın dilinde, Türk halkının ağız yapısına uygun bir dil kullanılmıştır. Ayrıca, romanın başarısı, Türk edebiyatında kırsal hayatı, köylüleri ve toplumsal sorunları işleyen birçok esere ilham vermiştir.